Uchwały antysmogowe — do kiedy musisz wymienić kocioł w swoim województwie (2026)

Ostatnia aktualizacja: wrzesień 2026

„Do kiedy muszę wymienić kocioł?” to dziś najczęstsze pytanie, jakie słyszą instalatorzy — i najczęściej źle odpowiadane w internecie. Nie ma jednej ogólnopolskiej daty: czternaście województw ma własną uchwałę antysmogową, dwa nie mają żadnej, a terminy rozrzucone są od 2026 do 2036 roku.

Nie sprzedajemy kotłów, pomp ciepła ani montażu — łączymy Cię ze zweryfikowanym instalatorem. Dlatego możemy napisać to, czego sprzedawca sprzętu nigdy wiarygodnie nie napisze: w części Polski masz cztery miesiące, a w części ponad pięć lat. Poniżej numer uchwały, data i zakres zakazu dla każdego województwa — akty prawne, które możesz sam sprawdzić.

Krótka odpowiedź: do kiedy musisz wymienić kocioł

Zależy wyłącznie od tego, gdzie mieszkasz — i od tego, jaki masz kocioł. Trzy zdania, które rozstrzygają większość przypadków:

• Masz kocioł „pozaklasowy” — w części uchwał nazywany bezklasowym, potocznie kopciuch (bez tabliczki i certyfikatu)? W większości województw termin na jego wymianę już minął — m.in. w mazowieckim (31.12.2022), kujawsko-pomorskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim (1.01.2024), małopolskim (30.04.2024), dolnośląskim (1.07.2024) i łódzkim (1.01.2025). Użytkujesz taki kocioł nielegalnie. Wyjątki: opolskie (dopiero 1.01.2030), lubuskie (jeden termin — 1.01.2027) oraz podlaskie i warmińsko-mazurskie, gdzie uchwały nie ma wcale.
• Masz kocioł klasy 3 lub 4? Najbliższe terminy: świętokrzyskie — minął 1.07.2026 (tam zamiast klas obowiązuje wymóg ekoprojektu); pomorskie — minął 1.09.2026; małopolskie i lubelskie — 31.12.2026; lubuskie — 1.01.2027. Siedem województw ma 1.01.2028, dolnośląskie 1.07.2028, opolskie dopiero 1.01.2032.
• Masz kocioł gazowy, olejowy, pompę ciepła albo ogrzewanie elektryczne? Uchwały antysmogowe Cię nie dotyczą. Regulują wyłącznie paliwa stałe — węgiel i biomasę.

Zanim ktoś zacznie Cię straszyć: nie istnieje żaden krajowy przepis nakazujący wymianę kotła. Obowiązek wynika wyłącznie z uchwały sejmiku Twojego województwa (art. 96 Prawa ochrony środowiska). Nie ma uchwały — nie ma terminu.

Terminy w 16 województwach — tabela

Stan na: wrzesień 2026. Numer uchwały w drugiej kolumnie jest kluczem weryfikacyjnym całego wiersza — wszystkie sprawdzono w rejestrze uchwał Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i w dziennikach urzędowych województw. Uchwały bywają nowelizowane: przed decyzją inwestycyjną potwierdź termin tym numerem na stronie swojego urzędu marszałkowskiego. Klasy kotłów odnoszą się do normy PN-EN 303-5:2012; „ekoprojekt” to unijne rozporządzenie 2015/1189 (kotły na paliwo stałe) i 2015/1185 (miejscowe ogrzewacze pomieszczeń na paliwo stałe — kominki, kozy, piece).

Osobno: Kraków. Miasto jest wyłączone z uchwały małopolskiej i podlega odrębnej — XVIII/243/16 z 15 stycznia 2016 r. Od 1 września 2019 r. obowiązuje w niej całkowity zakaz spalania paliw stałych: dozwolone są wyłącznie gaz ziemny, LPG, biogaz i lekki olej opałowy. To jedyne pełne embargo na paliwa stałe w Polsce, potwierdzone wyrokiem NSA z 12 marca 2019 r. (sygn. II OSK 1060/17).

Siedem województw, w których sytuacja jest naprawdę inna

Sześć z siedmiu województw z terminem 1 stycznia 2028 r. nie wnosi nic ponad wiersz w tabeli — ta sama data, ten sam mechanizm. Rozwijamy tylko regiony o odmiennej konstrukcji uchwały. Mazowieckie trafia tu mimo wspólnej daty, bo znaczy ona tam trzy różne rzeczy.

Małopolska — cztery miesiące i cień sporu sądowego

Do 31 grudnia 2026 r. mieszkańcy Małopolski poza Krakowem muszą pozbyć się kotłów klasy 3 i 4 — niecałe cztery miesiące, najkrótszy realnie pozostały czas w Polsce, wspólnie z lubelskim. Od 1 stycznia 2027 r. legalny będzie tam wyłącznie kocioł klasy 5 lub ekoprojektowy.

Tu potrzebne jest zastrzeżenie, którego większość poradników nie stawia. Nowelizacja LIX/842/22 z 26 września 2022 r. przesunęła wcześniejszy termin dla kotłów pozaklasowych (z 1.01.2023 na 30.04.2024) i w marcu 2023 r. została zaskarżona do WSA w Krakowie przez grupę mieszkańców i Gminę Miejską Kraków. Sąd 28 czerwca 2023 r. skarg nie uwzględnił, ale nie badał meritum — uznał, że skarżący nie wykazali naruszenia własnego interesu prawnego. Zapowiedziano kasację do NSA i jej wyniku nie udało nam się potwierdzić u źródła; traktuj ten wątek jako otwarty. Sama data 31.12.2026 dla klasy 3 i 4 nie była przedmiotem skargi i figuruje jako obowiązująca na powietrze.malopolska.pl — traktuj ją jako wiążącą, ale jeśli ktoś obiecuje, że „i tak przesuną”, to zgaduje.

Osobna warstwa, o której mało kto wie: dla siedmiu gmin sejmik przyjął odrębne, ostrzejsze uchwały (XLV/620–626/21 z 27 września 2021 r. — Skawina, Krzeszowice, Oświęcim, Nowy Targ, Niepołomice, Rabka-Zdrój, Czarny Dunajec): nowych kotłów węglowych nie wolno tam montować od 1 stycznia 2022 r., a wszystkie węglowe znikają 31 grudnia 2029 r.

Pomorskie — termin minął 1 września 2026

Termin na wymianę kotłów klasy 3 i 4 w pomorskim upłynął 1 września 2026 r. Jeśli wciąż masz taki kocioł, od tej daty użytkujesz go niezgodnie z uchwałą, a straż gminna ma podstawę do mandatu.

Konstrukcja jest nietypowa: dwie równoległe uchwały z 28 września 2020 r. — 309/XXIV/20 dla miast i 310/XXIV/20 dla obszarów pozamiejskich, o identycznych terminach. Znaczenie ma za to Sopot, który obie wprost wyłączają: uzdrowisko podlega uchwale 236/XIX/20 z 24 lutego 2020 r., gdzie systemu klas nie ma w ogóle — od 1 stycznia 2024 r. dopuszczalne są tylko gaz, LPG i lekki olej opałowy, a biomasa wyłącznie jako źródło niepodstawowe. To faktyczny zakaz węgla, wprowadzony inną drogą niż w Krakowie.

Kolejny pomorski termin to dopiero 1 lipca 2035 r. — koniec kotłów klasy 5. Jeśli wymieniasz kocioł teraz, kupno „piątki” da Ci prawie dziewięć lat spokoju; dla urządzeń ekoprojektowych żadne województwo nie wyznaczyło dziś terminu wycofania.

Świętokrzyskie — uchwała, która nie patrzy na klasę kotła

Mechanizm nietypowy i najczęściej mylnie opisywany. Uchwała XXII/292/20 nie ma harmonogramu klas 3 → 4 → 5, tylko jedną datę — 1 lipca 2026 r. — od której weszły w życie trzy rzeczy naraz:

• Wymagany jest pełny ekoprojekt. Klasa 5 przestała wystarczać — to rzadkość na tle innych województw.
• Kominki i piece muszą spełniać ekoprojekt albo mieć sprawność co najmniej 80% lub urządzenie redukujące emisję pyłu.
• Zakaz paliw stałych tam, gdzie istnieje techniczna możliwość przyłączenia do sieci gazowej lub ciepłowniczej. To odwrotność „zakazu gazu”: jeśli masz gaz w ulicy, kocioł na węgiel czy pellet przestaje być opcją.

W tekście uchwały nie ma żadnej kolejnej daty. Jeżeli trafisz w sieci na „świętokrzyskie 2028” — to błąd przepisany z innego województwa.

Mazowieckie — Warszawa i pierścień powiatów

Województwo ma trzy równoległe reżimy zapisane w jednej uchwale wojewódzkiej (162/17 znowelizowana 59/22) — Rada m.st. Warszawy nigdy nie wydała własnego aktu antysmogowego, wbrew temu, co często się pisze:

• Warszawa: zakaz spalania węgla obowiązuje od 1 października 2023 r. Drewno i pellet w urządzeniach ekoprojektowych są nadal dozwolone.
• Dziewięć powiatów podwarszawskich (grodziski, legionowski, miński, nowodworski, otwocki, piaseczyński, pruszkowski, warszawski zachodni, wołomiński): zakaz węgla od 1 stycznia 2028 r.
• Reszta województwa: koniec kotłów klasy 3 i 4 również 1 stycznia 2028 r.

Dla mieszkańca powiatu podwarszawskiego 1 stycznia 2028 r. to podwójna granica: wypada i klasa kotła, i samo paliwo. Wymiana „węglówki klasy 3 na węglówkę klasy 5” nic tam nie da — to przypadek, w którym niedoinformowany klient płaci dwa razy.

Opolskie — najpóźniejsze terminy w Polsce (i powód, dla którego tak jest)

Opolskie wygląda w tabeli jak wyjątek i nim jest: pozaklasowe do 1.01.2030, klasa 3 i 4 do 1.01.2032, stare kominki do 1.01.2036. Powód jest proceduralny: pierwotna uchwała XXXII/367/2017 w ogóle nie zawierała wymogów klasowych dla kotłów, tylko zakazy paliwowe. Terminy wymiany urządzeń dodała dopiero nowelizacja XXXVI/368/2021 z 30 listopada 2021 r., odliczając je od nowej daty startowej. Daty podajemy za tekstem nowelizacji ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego (2021, poz. 3247) — w obiegu branżowym krążą dla opolskiego także wcześniejsze, błędne terminy, więc przed decyzją potwierdź je w urzędzie marszałkowskim.

Praktycznie: w opolskim przez najbliższe trzy lata nie zapada żaden nowy termin. Obowiązują tylko zakazy paliwowe (węgiel brunatny, muły i flotokoncentraty, biomasa o wilgotności powyżej 20%, a od 1 stycznia 2022 r. także torf — zapisu tego nie spotkaliśmy w żadnej innej uchwale) oraz ekoprojekt dla nowych urządzeń. Jeśli ktoś w Opolu straszy terminem 2026 — sprzedaje, nie informuje.

Podlaskie i warmińsko-mazurskie — nie ma uchwały, nie ma terminu

Poradniki „dla równego licznika” dopisują tam jakąś datę. Podlaskie i warmińsko-mazurskie jako jedyne w Polsce nie mają uchwały antysmogowej — potwierdza to rejestr uchwał Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (aktualizowany w 2026 r.) i BIP Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Skutek: żaden przepis nie zobowiązuje mieszkańca tych województw do wymiany kotła ani kominka. W warmińsko-mazurskim projekty trafiły do konsultacji w styczniu 2022 r. i nigdy nie zostały uchwalone; w podlaskim prace deklarowano w 2025 r., bez harmonogramu głosowania.

Co jednak obowiązuje tam tak samo jak wszędzie:

• Ekoprojekt (rozporządzenia UE 2015/1189 i 2015/1185) — dotyczy wprowadzania do obrotu. Nowego kotła gorszego niż ekoprojektowy po prostu nie kupisz; stary może pracować dalej.
• Zakaz sprzedaży mułów węglowych, flotokoncentratów i węgla brunatnego do sektora komunalno-bytowego (ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw). To zakaz obrotu, nie spalania — ale odcina dostęp.
• Zakaz spalania odpadów w instalacjach domowych (art. 191 ustawy o odpadach) oraz obowiązek zgłoszenia źródła ciepła do CEEB.

Jest też druga strona tej wolności: część programów wsparcia wymiany źródeł ciepła adresowana jest do gmin realizujących zobowiązania z uchwał antysmogowych, więc jej brak nie ułatwia sięgania po pieniądze. Programy krajowe — Czyste Powietrze na czele — są tam dostępne na tych samych zasadach co w reszcie kraju.

Klasa 3, klasa 4, ekoprojekt — jak sprawdzić, co masz w kotłowni

Terminy z tabeli są bezużyteczne, dopóki nie wiesz, do której kategorii należy Twój kocioł. Kolejność sprawdzania:

1. Tabliczka znamionowa na obudowie — producent, model, rok produkcji, często klasa wg PN-EN 303-5.
2. Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) i świadectwo badań z akredytowanego laboratorium — dokument rozstrzygający. Deklaracja producenta w folderze nie wystarcza.
3. Brak jakiegokolwiek dokumentu? Podczas kontroli kocioł zostanie potraktowany jako pozaklasowy — ciężar dowodu leży po Twojej stronie.

Klasa 5 i ekoprojekt to nie synonimy. Klasa 5 to norma PN-EN 303-5:2012, a ekoprojekt to rozporządzenie unijne dokładające wymóg sezonowej efektywności energetycznej i limit tlenków azotu (NO_x). Kocioł klasy 5 nie musi spełniać ekoprojektu — dlatego w świętokrzyskim „piątka” już nie wystarcza. I nie: „klasa 6” nie istnieje, choć bywa tak sprzedawana.

Dwie rzeczy, które klienci przeoczają. Kocioł z automatycznym podajnikiem wyposażony dodatkowo w ruszt awaryjny nie uzyska certyfikatu klasy 5 ani ekoprojektu — ruszt pozwala obejść automatykę i palić poza warunkami badania. To nie to samo co zwykły kocioł zasypowy (ręczny załadunek, np. zgazowujący drewno), który klasę 5 i ekoprojekt mieć może. Druga rzecz: klasa dotyczy kotła w konkretnej konfiguracji, więc dołożenie podajnika czy sterownika do starego kotła nie podnosi jego klasy ani nie przedłuża terminu.

Kominki i piece kaflowe — dotyczy Cię, choć myślisz, że nie

Uchwały obejmują nie tylko kotły, ale też miejscowe ogrzewacze pomieszczeń: kominki (również z płaszczem wodnym), kozy, piece kaflowe i trzony kuchenne. Typowy wymóg: ekoprojekt albo sprawność cieplna co najmniej 80%, albo urządzenie redukujące emisję pyłu (elektrofiltr) — przy czym redukcja musi sięgać poziomu z rozporządzenia 2015/1185 i być potwierdzona badaniami; „jakikolwiek elektrofiltr” wymogu nie spełnia.

Terminy dla kominków rozjeżdżają się z terminami dla kotłów i to jest źródło większości nieporozumień. Minęły: śląskie 1.01.2023, kujawsko-pomorskie 1.01.2024, małopolskie 1.05.2024, wielkopolskie i łódzkie 1.01.2026. Wypadają dopiero: zachodniopomorskie 1.01.2028 (razem z kotłami klasy 3 i 4), opolskie 1.01.2036. W lubelskim obowiązek wymiany istniejących kominków w ogóle nie występuje — uchwała wymaga ekoprojektu tylko w budynkach, których budowa ruszyła po 1 maja 2021 r.

Wyjątek warty sprawdzenia w tekście własnej uchwały: w części województw kominek niebędący podstawowym źródłem ciepła traktowany jest łagodniej.

Kary, kontrole i CEEB — co realnie grozi

Sankcja za naruszenie uchwały antysmogowej wynika z art. 334 Prawa ochrony środowiska; wysokość grzywny określa Kodeks wykroczeń, a kwoty mandatu — art. 96 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia:

• Mandat karny: do 500 zł (do 1 000 zł przy zbiegu wykroczeń), nakładany przez policję lub straż gminną.
• Grzywna orzekana przez sąd: od 20 do 5 000 zł, jeśli sprawa trafi na wokandę zamiast zakończyć się mandatem.

Kontrolę prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta — w praktyce upoważnieni pracownicy urzędu albo straż gminna (art. 379 Prawa ochrony środowiska). Kontrolujący może wejść na teren nieruchomości niezwiązanej z działalnością gospodarczą w godzinach 6:00–22:00 — kontrola o 23:00 jest bezpodstawna, o 7:00 legalna. I wbrew radom z internetu: utrudnianie lub udaremnianie kontroli to nie wykroczenie, tylko przestępstwo z art. 225 § 1 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. Niewpuszczenie kontrolującego jest gorszym pomysłem niż mandat.

Osobno działa CEEB — Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (ustawa z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o CEEB). Deklarację o źródle ciepła składa właściciel lub zarządca w 14 dni od uruchomienia nowego źródła; termin dla źródeł istniejących minął 30 czerwca 2022 r. Za brak deklaracji grozi mandat do 500 zł, a w sądzie grzywna do 5 000 zł. Kto złoży ją po terminie, ale zanim gmina dowie się o wykroczeniu — nie podlega karze. Złożenie jej dziś jest więc tańsze niż czekanie.

Dochodzi do tego coroczny przegląd kominiarski, obowiązkowy niezależnie od rodzaju paliwa, a przy paliwach stałych dodatkowo czyszczenie przewodów cztery razy w roku (przy gazie i oleju — dwa razy). Od 2023 r. kominiarze wprowadzają protokoły elektronicznie do CEEB, a wpis w systemie jest tym, co widzi kontrolujący. Przy odbiorze usługi poproś o potwierdzenie wpisu do CEEB — papierowy protokół w szufladzie nie zastąpi rekordu w ewidencji.

Na co wolno wymienić stary kocioł

Uchwały mówią, czego nie wolno używać, nie co kupić. Realne opcje:

• Podłączenie do sieci ciepłowniczej — jeśli jest dostępna, zwykle najtańsza inwestycyjnie i wyjmująca Cię z tematu na zawsze.
• Kocioł gazowy kondensacyjny — legalny wszędzie, także w Krakowie: uchwały antysmogowe nie regulują gazu. Pamiętaj, że kondensacja działa realnie dopiero przy temperaturze powrotu poniżej ok. 56°C, a od 31 marca 2025 r. kotły gazowe są wykluczone z Czystego Powietrza.
• Pompa ciepła — nie podlega uchwałom ani ETS2, jest w dotacjach. Wymaga budynku gotowego na niską temperaturę zasilania.
• Kocioł na pellet lub biomasę spełniający ekoprojekt — legalny w większości województw, ale nie w Krakowie, nie w Sopocie i nie tam, gdzie świętokrzyska czy kujawsko-pomorska uchwała nakazuje przejść na sieć.
• Ogrzewanie elektryczne — legalne wszędzie, ale bez fotowoltaiki i dobrej izolacji zwykle najdroższe w eksploatacji.

Zanim wybierzesz, sprawdź, czy w Twoim domu bardziej opłaca się kolejny kocioł, czy pompa ciepła, i sięgnij po dofinansowanie z Czystego Powietrza — wymiana wymuszona uchwałą nie odbiera prawa do dotacji, wbrew częstemu mitowi.

Czerwone flagi — jak nie dać się naciągnąć na terminie

Zbliżający się termin to żniwa dla nieuczciwej sprzedaży. Sygnały, przy których warto zamknąć rozmowę:

• „Od stycznia w całej Polsce trzeba wymienić kocioł” — nieprawda. Nie ma krajowego terminu. W dwóch województwach nie ma go w ogóle, w opolskim jest w 2030 roku.
• „Kotły gazowe też są zakazane przez uchwałę antysmogową” — nieprawda. Uchwały regulują wyłącznie paliwa stałe. Zmiany dotyczące gazu to osobna sprawa — opisujemy je w tekście o ETS2 i przepisach 2026/2027.
• „Damy Panu klasę 5, będzie Pan miał spokój na zawsze” — zależy gdzie. Klasa 5 wypada: lubelskie 31.12.2029, pomorskie 1.07.2035, Wrocław i uzdrowiska 1.07.2028; w świętokrzyskim już dziś nie wystarcza. Uczciwy instalator poda datę, nie „spokój”.
• „Ten kocioł ma ekoprojekt” — bez świadectwa badań. Poproś o świadectwo z akredytowanego laboratorium. Folder reklamowy i naklejka to nie dokument.
• Kocioł z podajnikiem i dodatkowym rusztem awaryjnym sprzedawany jako „5 klasa” — ruszt pozwala obejść automatykę, więc takie urządzenie certyfikatu nie ma. Sprawdź świadectwo, nie ulotkę.
• „Załatwimy dotację, montaż w cenie dofinansowania” — oferta skalibrowana pod kwotę dotacji, a nie pod budynek, zwykle oznacza przewymiarowane albo tańsze urządzenie. Dotacja to zwrot części kosztu, nie cennik.
• Wycena bez obejrzenia kotłowni i komina — przy przejściu z paliwa stałego na gaz lub pompę ciepła zmieniają się przekroje, temperatura zasilania i komin (skropliny ze spalin gazowych mają pH ok. 3,5–5,5 i wymagają wkładu kwasoodpornego, nie starego murowanego przewodu). Cena „pod klucz” przez telefon jest zgadywana.
• „Zdąży Pan, montaż w tydzień” — przy wymianie na gaz dochodzą formalności: projekt, uprawnienia G3, główna próba szczelności, odbiór kominiarski. To tygodnie, jeśli gaz jest już w budynku — ale miesiące, jeśli trzeba wystąpić do operatora o warunki przyłączenia i wykonać przyłącze (typowo 2–6 miesięcy). Kto obiecuje tydzień, nie policzył formalności.

Najprostsza obrona: wpisz w wyszukiwarkę numer uchwały z tabeli i wejdź na stronę urzędu marszałkowskiego. Dwie minuty, a rozmowa z handlowcem wygląda potem zupełnie inaczej.

Co czytać dalej

• Koniec kotłów gazowych? Co naprawdę zmienia ETS2 i przepisy 2026/2027
• Wymiana kotła gazowego czy przejście na pompę ciepła — decyzja na rozdrożu
• Czyste Powietrze 2026 — ile realnie dostaniesz na pompę ciepła
• Jak wybrać instalatora pompy ciepła — 9 pytań, które musisz zadać

Najczęściej zadawane pytania

Do kiedy muszę wymienić kocioł w moim województwie?

To zależy od województwa i klasy kotła — jednego ogólnopolskiego terminu nie ma. Dla kotłów klasy 3 i 4: świętokrzyskie 1.07.2026 i pomorskie 1.09.2026 (oba minęły), małopolskie i lubelskie 31.12.2026, lubuskie 1.01.2027, siedem województw 1.01.2028 (śląskie, mazowieckie, podkarpackie, wielkopolskie, łódzkie, kujawsko-pomorskie, zachodniopomorskie), dolnośląskie 1.07.2028, opolskie dopiero 1.01.2032. Terminy dla kotłów pozaklasowych („kopciuchów”) minęły już w większości województw — poza opolskim (1.01.2030), lubuskim (1.01.2027) oraz podlaskim i warmińsko-mazurskim, gdzie uchwały nie ma.

Które województwa nie mają uchwały antysmogowej?

Podlaskie i warmińsko-mazurskie — jako jedyne w Polsce. Nie obowiązuje tam żaden termin wymiany kotła ani kominka; potwierdza to rejestr uchwał Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i BIP Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Mieszkańców tych województw obowiązują wyłącznie przepisy krajowe: ekoprojekt przy zakupie nowego urządzenia, zakaz sprzedaży mułów i flotokoncentratów do gospodarstw domowych, zakaz spalania odpadów oraz obowiązek zgłoszenia źródła ciepła do CEEB.

Czy uchwała antysmogowa zakazuje kotłów gazowych?

Nie. Uchwały antysmogowe regulują wyłącznie paliwa stałe — węgiel i biomasę. Kocioł gazowy jest legalny w każdym polskim województwie, łącznie z Krakowem, gdzie obowiązuje najostrzejsze w kraju embargo na paliwa stałe. Odwrotny mechanizm występuje w świętokrzyskim i w ośmiu miastach kujawsko-pomorskiego: tam zakazane są paliwa stałe wszędzie tam, gdzie da się przyłączyć budynek do sieci gazowej lub ciepłowniczej.

Jaka jest kara za użytkowanie zakazanego kotła i kto kontroluje?

Mandat wynosi do 500 zł (do 1 000 zł przy zbiegu wykroczeń), a grzywna orzeczona przez sąd od 20 do 5 000 zł — podstawą jest art. 334 Prawa ochrony środowiska. Kontrolę prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta przez upoważnionych pracowników albo straż gminną (art. 379 Prawa ochrony środowiska), z prawem wejścia na teren nieruchomości w godzinach 6:00–22:00. Uwaga: udaremnianie lub utrudnianie takiej kontroli to już przestępstwo z art. 225 § 1 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.

Czy uchwała antysmogowa dotyczy też kominka?

Tak — uchwały obejmują miejscowe ogrzewacze pomieszczeń: kominki (również z płaszczem wodnym), kozy, piece kaflowe i trzony kuchenne. Typowy wymóg to zgodność z ekoprojektem albo sprawność co najmniej 80%, albo urządzenie redukujące emisję pyłu (elektrofiltr) o potwierdzonej badaniami skuteczności. Terminy różnią się od tych dla kotłów: w małopolskim minęły 1.05.2024, w wielkopolskim i łódzkim 1.01.2026, w zachodniopomorskim wypadają 1.01.2028, w opolskim dopiero 1.01.2036. W lubelskim obowiązek wymiany istniejących kominków nie występuje.

Do kiedy wolno używać kotła klasy 5?

W większości województw bezterminowo, ale wyjątków jest więcej, niż mówią sprzedawcy. Cztery wyjątki wojewódzkie: świętokrzyskie (od 1.07.2026 wymagany poziom ekoprojektu), lubelskie (31.12.2029), pomorskie (1.07.2035) oraz Wrocław i dolnośląskie uzdrowiska (1.07.2028). Do tego obszary, w których klasa 5 nie pomoże: Kraków i Sopot (całkowity zakaz paliw stałych), osiem miast kujawsko-pomorskiego (zakaz paliw stałych tam, gdzie jest dostęp do sieci) oraz siedem gmin małopolskich, gdzie 31.12.2029 znika węgiel — pellet i drewno pozostają tam legalne. Ekoprojekt nie ma dziś terminu wycofania w żadnej uchwale wojewódzkiej, ale i on nie omija tych zakazów paliwowych.

Czym różni się uchwała wojewódzka od miejskiej — na przykładzie Krakowa i Warszawy?

Uchwały antysmogowe wydaje wyłącznie sejmik województwa (art. 96 Prawa ochrony środowiska) — rada miasta nie ma takiej kompetencji, więc „uchwała miejska” w tym znaczeniu nie istnieje. Kraków ma odrębny reżim, ale też ustanowiony przez sejmik małopolski (XVIII/243/16 z 15.01.2016, rok przed uchwałą dla reszty województwa): miasto jest wyłączone spod aktu wojewódzkiego, a od 1.09.2019 obowiązuje w nim całkowity zakaz paliw stałych. Warszawa nie ma własnego aktu w ogóle — zakaz węgla od 1.10.2023 zapisano w nowelizacji uchwały mazowieckiej (59/22). Ostrzejsze reżimy lokalne też uchwala sejmik: tak powstały odrębne uchwały dla siedmiu gmin małopolskich.

Jeśli wymieniam kocioł pod przymusem uchwały, czy dostanę dotację?

Tak — obowiązek z uchwały antysmogowej nie odbiera prawa do dofinansowania. W Czystym Powietrzu sfinansujesz pompę ciepła, kocioł na pellet lub biomasę o niskiej emisji albo ogrzewanie elektryczne; kotły gazowe i olejowe są wykluczone od 31 marca 2025 r., a od 1 stycznia 2025 r. nie odliczysz ich też w uldze termomodernizacyjnej. Złóż wniosek przed rozpoczęciem prac i sprawdź, czy urządzenie jest na liście ZUM prowadzonej przez IOŚ-PIB — to warunek wypłaty, o którym wielu wykonawców zapomina wspomnieć.